Na 371 przeanalizowanych spółek z głównego parkietu warszawskiej Giełdy Papierów Wartościowych, aż 10 wykazuje szkolne błędy w sprawozdaniach za I półrocze 2009 r.: aktywa nie równają się pasywom. Co gorsza, w żadnym z tych wypadków biegły rewident nie zwrócił na to uwagi podczas badania sprawozdania.
Analiza przeprowadzona przez StockWatch.pl ograniczyła się tylko do bilansu. Podsumowano aktywa trwałe i aktywa obrotowe, a otrzymaną kwotę porównano z wykazaną w sprawozdaniu sumą aktywów. Podobnie w pasywach: zsumowano wykazany kapitał własny, zobowiązania długoterminowe i zobowiązania krótkoterminowe (i oczywiście wszystkie pozostałe składniki pasywów, jeśli wystąpiły) i również porównano z wykazaną sumą pasywów. Rezultaty:
- w jednej spółce (CAM Media) suma nie zgadza się o 1 zł,
- w czterech spółkach (ERG, Koelner, North Coast, Optopol) suma aktywów nie zgadza się o 1 tys. zł,
- w czterech spółkach (Hawe, PBG, Prima Moda i Variant) suma pasywów nie zgadza się o 1 tys. zł,
- w jednej spółce (City Interactive) suma aktywów i pasywów nie zgadza się o 633 tys. zł.
Bliższa analiza sprawozdań tych konkretnych spółek od razu rozwiązuje zagadkę: wspomniane wyżej kwoty nie przepadły, nie są też wynikiem czeskich błędów, lecz wzięły się z zaokrągleń do pełnych tysięcy (stosowanych przez większość spółek), oraz do złotówek (w wypadku CAM Media). Rzecz dotyczy więc tylko prezentacji danych, zaś można zgadywać, iż same dane źródłowe są raczej w porządku, choć ich nie widzimy. Tylko wypadek City Interactive jest odmienny: spółka zamieniła kolumny w sprawozdaniu i podsumowanie I półrocza umieściła w sąsiedniej kolumnie, dotyczącej grudnia 2008 r., przez co oczywiście ta kolumna też się nie zgadza, gdy ją na piechotę zsumować.
Rzecz wydaje się błaha i można by o niej zapomnieć, ale ta prosta analiza pozwala sobie uświadomić następujące zjawiska:
1. Sprawozdanie emitowane publicznie w formie komunikatu nie jest dokładnie tym sprawozdaniem, które jest prezentowane biegłemu rewidentowi – w każdym z omawianych wypadków, w raporcie biegłego są kwoty z dokładnością do 1 grosza i są one poprawne, tak więc sprawdzany jest przezeń inny dokument, niż ten, który trafia do rąk inwestorów.
2. Brak jest choćby podstawowej walidacji poprawności arytmetycznej tabelek, inaczej takie elementarne błędy nigdy by nie przeszły przez ręce autorów. Mówimy o błędach błahych i nijak nie wpływających na ocenę kondycji spółek, ale co będzie jeśli z jakichś powodów zmieniłaby się cyfra nie na pierwszej, tylko na przykład na piątej pozycji? Różnica nie będzie warta 1 tys. zł, tylko 10 mln złotych, a brak jest mechanizmu, który mógłby to wychwycić.
3. Zjawisko w I półroczu dotyczyło spółek małych, choć wcale nie najmniejszych. Są wśród nich także całkiem spore: Koelner to skala ponad 500 mln zł rocznych przychodów, a PBG ponad 2 mld złotych. Na pewno nie oszczędzają na księgowych.
Powyższe wnioski prowadzą do stwierdzenia, że mimo powszechności komputerów, systemów ERP, Business Intelligence i zwykłego Excela, wciąż w obiegu są przestarzałe, ręczne metody sprawozdawczości, które dodatkowo dają dużą dowolność w stosowanym nazewnictwie. Utrudnia to życie spółkom i ich pracownikom, audytorom, a także analitykom i inwestorom indywidualnym, rodzi koszty, zjada czas i nerwy.
Zmiana tego stanu rzeczy nie będzie szybka ani prosta, za to na szczęście nie będzie też droga. Prace nad jednolitym standardem raportowania zwanym XBRL (od Extensible Business Reporting Language) są na tyle zaawansowane, że pomału zostaje on już wdrażany do różnego rodzaju sprawozdawczości, poczynając oczywiście od giełdowej. Od stycznia 2009 r. funkcjonuje na nowojorskiej giełdzie, dzięki czemu sprawozdania tamtejszych spółek można przeglądać w wygodnym cyfrowym formacie rozwijanego drzewka, a także przenieść do Excela. StockWatch.pl jest bezinteresownym orędownikiem jak najszybszego wprowadzenia tego standardu w Polsce, najlepiej od razu w jak najszerszym zakresie. I tak nie unikniemy pełnej cyfryzacji sprawozdawczości, a im szybciej to zrobimy, tym lepiej dla wszystkich.
Najgorszym utrapieniem inwestorów analizujących dane finansowe spółek są jednak korekty wyników bez korekt sprawozdań za okresy, których dotyczą. Tu już nie idzie o złotówki czy tysiące, lecz o setki milionów złotych. Ale ten temat zasługuje na odrębny tekst.
Marcin Przasnyski